Turbo yardımıyla çalışan bir motorda hafif bir vızıltı duymak, çoğu sürücünün alışık olduğu bir durumdur. Kompresör çarkı dakikada on binlerce devirde döner ve emdiği havayı hızlandırırken kaçınılmaz olarak bir ses üretir. Sorun, bu sesin var olması değil; karakterinin değişmesidir. Yumuşak, gaz pedalıyla orantılı yükselip alçalan bir uğultu ile rölantide bile duyulan tiz, metalik ya da düzensiz bir gürültü tamamen farklı şeyler anlatır.
Aşağıda önce normal kabul edilen turbo sesleri ile arıza habercisi olanları ayırt etmeyi, ardından şüpheli bir ses duyduğunuzda hangi kontrolleri hangi sırayla yapmanız gerektiğini ele alıyoruz. Amaç, servise gitmeden önce elinizde somut bir gözlem olması.
Turbo bir hava pompasıdır ve pompaların sesi vardır. Ancak bu sesin frekansı, şiddeti ve ne zaman ortaya çıktığı, sistemin sağlığı hakkında oldukça net ipuçları verir. Sesi tarif ederken "ne zaman", "hangi devirde" ve "gaz verirken mi bırakırken mi" sorularını yanıtlayabiliyorsanız, teşhisin yarısını yapmışsınız demektir.
Sağlıklı bir turboda ses genellikle 2000 devir civarında başlar, gaz pedalına bastıkça kademeli olarak yükselir ve pedalı bıraktığınızda yumuşakça söner. Ton düzgündür; içinde çatırtı, tıkırtı veya keskin bir ıslık barındırmaz. Emiş hortumları kısa ve az filtrelenmiş olan araçlarda bu uğultu kabin içinden daha belirgin duyulabilir. Aracı yeni aldıysanız ve ses ilk günden beri aynıysa, büyük olasılıkla tasarımın bir parçasıdır.
Gaz kesildiğinde duyulan kısa "fışş" sesi de çoğu zaman normaldir; bu, blow-off ya da recirculation valfinin basıncı boşaltmasıdır. Rahatsız edici hale gelmediği sürece endişe gerektirmez.
Turbo şaftı, yağ filmi üzerinde dönen kaymalı yataklarla ya da bilyalı bir kartuşla desteklenir. Yağ kalitesi düştüğünde, yağ kanalı kısmen tıkandığında veya motor sıcakken aniden durdurulduğunda bu yataklar zarar görür. Aşınan yatakta şaft merkezden kaçar; kompresör çarkı gövdeye tehlikeli biçimde yaklaşır. Ortaya çıkan ses tiz, siren benzeri ve rahatsız edicidir. Tipik olarak belirli bir devir aralığında zirve yapar, bazen düşük devirde de kaybolmaz.
Bu sese eskiden "sirenli turbo" denirdi ve genellikle arızanın son aşamalarına işaret eder. Duyulmaya başladıktan sonra kilometre biriktirmek, çarkın gövdeye temas edip parçalanmasına ve metal parçacıkların motora gitmesine yol açabilir.
Her anormal ses turbonun kendisinden gelmez. Şarj havası borusundaki gevşek bir kelepçe, çatlamış bir silikon hortum ya da yıpranmış bir conta, yük altında ıslık benzeri bir kaçak sesi üretir; buna genellikle güç kaybı ve turbo geç devreye girme hissi eşlik eder. Egzoz tarafındaki manifold çatlağı ise daha çok tıkırtılı, soğukken belirgin olup ısındıkça azalan bir ses verir. Turbo içinden gelen düzensiz çatırtı ise kanatlara yabancı cisim girdiğini akla getirir ve hava filtresinin durumu bu noktada doğrudan ilgilidir.
Sesin kaynağını daraltmak için pahalı ekipmana ihtiyaç yoktur. Sistemli bir gözlem, çoğu durumda sorunun turboda mı yoksa çevre elemanlarında mı olduğunu ortaya koyar.
Sakin bir yolda, cam açık halde birkaç deneme yapın. Şu üç durumu ayrı ayrı not edin: rölantide ses var mı, sabit hızda ses var mı, sadece gaza basınca mı geliyor. Yalnızca yük altında gelen ve gaz kesilince kaybolan sesler genellikle basınç kaçağı; her koşulda süren sesler ise mekanik aşınma yönünü işaret eder. Vites boşta motoru gazlarken sesin tekrar edip etmediğine de bakın; tekrar ediyorsa şanzıman ve debriyaj kaynaklı ihtimaller büyük ölçüde elenir.
Turbonun ömrünü uzatan davranışlar oldukça basittir: soğuk motorda ilk dakikalarda yüksek devirden kaçınmak, uzun ve yüklü sürüşün ardından motoru birkaç dakika rölantide bırakıp turbonun soğumasını beklemek, üreticinin belirttiği viskozitedeki yağı zamanında değiştirmek ve hava filtresini geciktirmemek. Yakıt filtresinin tıkalı olması da dolaylı biçimde yükü artırır, bu yüzden bakım kalemlerini birbirinden bağımsız düşünmemek gerekir.
Turbo sesinin karakteri bir gecede değiştiyse, sorun büyük ihtimalle yeni oluşmuştur ve erken müdahaleyle kartuş yenilemesi tüm turboyu değiştirmekten daha ekonomik olur.
Turbodan gelen sesin tamamen susması beklenmemeli; asıl mesele sesin tanıdık kalıp kalmadığıd